İş Kazası Tazminatı: Şartlar, Hesap ve Süreler

İş kazasında SGK’nın ödediği ile işverenden istenebilecek tazminat aynı şey değildir. İkisi farklı hukuki temele dayanır, farklı süreye tabidir ve biri diğerinin yerine geçmez. Temmuz 2026’da faiz kuralı da değişti.

01Hangi olay iş kazasıdır

İş kazası kavramının iki ayrı tanımı vardır ve ikisi de yürürlüktedir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı bakımından iş kazası, “işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay”dır (6331 s. Kanun m. 3/1-g).

Sosyal güvenlik bakımından ise kanun, hâlleri tek tek saymıştır.

Bu listede üç nokta çoğu zaman şaşırtıcı gelir. Birincisi, işyerinde bulunmak yeterlidir; kazanın işin yürütümüyle ilgili olması (a) bendinde aranmaz. İkincisi, servisle gidiş geliş iş kazasıdır — ancak taşıtın işverence sağlanmış olması gerekir; işçinin kendi aracıyla yolda geçirdiği kaza bu bende girmez. Üçüncüsü, kanun “hemen veya sonradan” der: kazanın etkisi aylar sonra ortaya çıksa da olay iş kazasıdır.

“Ruhen engelli hâle getirme” ifadesi de bilinçli seçilmiştir. Bedensel yaralanma olmaksızın gelişen ruhsal zararlar da tanımın içindedir.

02Bildirim ve üç iş günü

İşveren, iş kazasını o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır (5510 s. Kanun m. 13/2-a). Aynı üç iş günlük süre iş sağlığı ve güvenliği mevzuatında da tekrarlanır (6331 s. Kanun m. 14/2-a).

Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar.

Sağlık hizmeti sunucuları da kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç on gün içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür (6331 s. Kanun m. 14/4). Bu, işverenin bildirmediği kazaların kayda geçmesini sağlayan ikinci kanaldır.

03SGK ödemesi ile tazminat farkı

En sık karşılaşılan yanılgı, “SGK ödedi, iş bitti” düşüncesidir. Oysa iki ayrı hukuki ilişki vardır.

SGK ile sigortalı arasındaki ilişki sosyal güvenlik hukukundan doğar. Kurum, kusura bakmaksızın geçici iş göremezlik ödeneği öder, sürekli iş göremezlik geliri bağlar, ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlar. Bu ödemeler kanunun öngördüğü oranlarla sınırlıdır ve gerçek zararı çoğu zaman karşılamaz.

İşçi ile işveren arasındaki ilişki ise iş sözleşmesinden doğar. Buradaki talep, gerçek zararın SGK ödemeleriyle karşılanmayan kısmına yöneliktir.

Üçüncü bir ilişki daha vardır: SGK’nın işverene rücuu. Kaza, işverenin kastı veya iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumun yaptığı ödemeler — sigortalının işverenden isteyebileceği tutarlarla sınırlı olmak üzere — işverene ödettirilir (5510 s. Kanun m. 21/1). Bu dava işçiyi değil, Kurumu ilgilendirir.

04İşverenin sorumluluğu nereden doğar

İşverenin iş kazasından sorumluluğu bir haksız fiil sorumluluğu değil, sözleşmeye aykırılık sorumluluğudur. Bu, zamanaşımından ispat yüküne kadar her şeyi etkileyen bir ayrımdır.

Yükümlülüğün içeriğini iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı doldurur: risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak, mesleki riskleri önlemek, eğitim ve bilgi vermek, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemek, çalışana görev verirken sağlık yönünden işe uygunluğunu göz önüne almak (6331 s. Kanun m. 4).

Kanun iki noktayı ayrıca vurgular: dışarıdan uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; çalışanların kendi yükümlülükleri de işverenin sorumluluğunu etkilemez (m. 4/2 ve 4/3). “İSG uzmanıyla anlaşmıştım” ya da “işçi kurala uymadı” savunmaları tek başına sorumluluğu kaldırmaz.

05Hangi tazminatlar istenebilir

Manevi tazminat bakımından kanunun ifadesi önemlidir: yakınlar için manevi tazminata ancak ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde hükmedilebilir (TBK m. 56/2). Hafif yaralanmalarda yakınların talebi bu maddeye dayandırılamaz.

06SGK geliri tazminattan düşülür mü

Kısmen. Kanun burada net bir ayrım yapar.

Yani SGK’nın bağladığı gelirin rücu edilebilen kısmı hesapta dikkate alınır; rücu edilemeyen kısmı ise tazminattan düşülemez. Bu ayrım pratikte bilirkişi hesabının en tartışmalı kalemidir ve dava dilekçesinde hangi kalemin hangi statüde olduğunun açıkça ortaya konması gerekir.

Maddenin son cümlesi de sık atlanır: hesaplanan tazminat, miktarı gerekçe gösterilerek hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz. Hakkaniyet indirimi ancak kanunun ayrıca izin verdiği hâllerde yapılabilir.

07Temmuz 2026: faiz kuralı değişti

Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faizin hangi tarihten işleyeceği uzun süre tartışmalıydı. 16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun, TBK m. 55’e iki fıkra ekleyerek bu tartışmayı kanun düzeyinde çözdü. Değişiklik 31 Temmuz 2026‘da yürürlüğe girdi.

Uygulamadaki karşılığı şudur: tazminat artık faiz bakımından ikiye bölünür. İşçinin kazancının belgeyle bilindiği dönem için faiz kaza tarihinden, kazancın bilinemediği ve varsayıma göre hesaplanan dönem için ise karar tarihinden işler. Bu, uzun süren dosyalarda talep edilebilecek faiz tutarını doğrudan etkiler.

İkinci fıkra ise yargılama sırasında yapılan ödemelerin mahsubunu düzenler: ödeme, nominal olarak değil ödeme tarihine göre belirlenecek tazminata oranlanarak düşülür.

08Kusur, müterafik kusur, kaçınılmazlık

Tazminat miktarı, kusur dağılımına göre belirlenir. Üç kavram belirleyicidir.

İşverenin kusuru. İş güvenliği mevzuatının gereklerini yerine getirmemek kusurdur. Risk değerlendirmesinin yapılmamış olması, eğitimin verilmemesi, koruyucu ekipmanın sağlanmamış ya da kullanımının denetlenmemiş olması tipik kusur hâlleridir.

İşçinin müterafik kusuru. İşçi de alınan tedbirlere uymakla yükümlüdür (TBK m. 417/2). Kurala aykırı davranışı zararın doğmasında etkiliyse tazminattan indirim yapılır. Ancak bu, işverenin denetim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz: tedbire uyulmadığını görüp müdahale etmemek, işverenin kendi kusurudur.

Kaçınılmazlık. Kanun, işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesinin dikkate alınacağını açıkça söyler (5510 s. Kanun m. 21/1 son cümle). Alınabilecek tüm tedbirler alınmış olmasına rağmen önlenemeyecek olaylarda kusur dağılımı buna göre kurulur.

Kararın pratik anlamı şudur: “kaçınılmaz bir olaydı” savunması işvereni sorumluluktan kurtarmaz. Bilirkişi raporunda kaçınılmazlık oranı %100 çıksa bile tazminat hesabı yapılır.

09Zamanaşımı

İşverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılıktan doğduğu için, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 146). Haksız fiillere ilişkin iki yıllık süre burada uygulanmaz.

Ayrıca kaza, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir suç oluşturuyorsa — taksirle yaralama ya da taksirle öldürme gibi — daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır (TBK m. 72/1).

10Mahkeme ve arabuluculuk

Görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemeleri, iş sözleşmesine tabi işçiler ile işveren arasındaki, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlığına bakar (7036 s. Kanun m. 5/1-a). İş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetki bakımından kanun işçiye seçenek tanır: davalının yerleşim yeri ve işin yapıldığı yer mahkemesinin yanında, kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 s. Kanun m. 6/3). Bu hükme aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.

Yani işçilik alacaklarının aksine, iş kazası tazminat davalarında arabulucuya başvurmuş olmak dava şartı değildir. Doğrudan dava açılabilir. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa gidebilir; ancak bunun için beklenmesi gerekmez.

11Kontrol listesi

• Bildirim — kaza kolluğa ve SGK’ya bildirildi mi; bildirim tarihi ne?
• Tespit — SGK olayı iş kazası saydı mı; saymadıysa tespit davası gerekiyor mu?
• Rapor — sürekli iş göremezlik oranı belirlendi mi, itiraz süresi geçti mi?
• Kayıtlar — risk değerlendirmesi, İSG eğitim kayıtları ve ekipman zimmet belgeleri dosyaya istendi mi?
• Ceza dosyası — soruşturma açıldı mı; bilirkişi kusur raporu var mı?
• Kusur — işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişinin kusur oranları ayrı ayrı tartışıldı mı?
• SGK ödemeleri — hangi kalem rücu edilebilir, hangisi edilemez; hesapta doğru ayrıldı mı?
• Faiz — kazancın bilindiği ve bilinemediği dönemler ayrıldı mı; faiz başlangıçları buna göre mi istendi?
• Ara ödemeler — yargılama öncesinde yapılan ödemeler oransal olarak mı mahsup ediliyor?
• Manevi tazminat — yakınlar talep ediyorsa ağır bedensel zarar veya ölüm şartı karşılanıyor mu?
• Zamanaşımı — on yıllık süre işliyor; ceza zamanaşımı daha mı uzun?
• Mahkeme — yetkili yer seçenekleri arasından en uygunu seçildi mi?

12Sık sorulan sorular

Servis aracında geçirdiğim kaza iş kazası sayılır mı?

Evet. Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olaylar kanunda açıkça iş kazası sayılmıştır. Taşıtın işverence sağlanmış olması şarttır; işçinin kendi aracıyla yolda geçirdiği kaza bu bende girmez.

SGK bana gelir bağladı, ayrıca dava açabilir miyim?

Evet. SGK ödemeleri sosyal güvenlik hukukundan, işverenin sorumluluğu ise iş sözleşmesinden doğar. SGK ödemeleri gerçek zararı çoğu zaman karşılamaz; aradaki fark için işverene karşı tazminat davası açılabilir.

İş kazası davasında arabulucuya gitmek zorunda mıyım?

Hayır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları arabuluculuk dava şartının dışında tutulmuştur. Doğrudan iş mahkemesinde dava açılır.

İşveren kazayı SGK’ya bildirmedi, hakkım kayboldu mu?

Hayır. Bildirim yükümlülüğü işverene aittir ve yerine getirilmemesi işçinin hakkını düşürmez. Olayın iş kazası olduğu sonradan tespit ettirilebilir. Bildirmeyen işveren ise o döneme ait geçici iş göremezlik ödeneğini Kuruma ödemek zorunda kalır.

Kurala uymadığım söyleniyor, tazminat alamaz mıyım?

Alabilirsiniz; ancak müterafik kusur oranında indirim yapılabilir. Öte yandan kanun, çalışanların kendi yükümlülüklerinin işverenin sorumluluğunu etkilemeyeceğini açıkça söyler. Tedbire uyulmadığını görüp müdahale etmemek işverenin kendi kusurudur.

Dava açmak için ne kadar sürem var?

İşverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılıktan doğduğu için zamanaşımı on yıldır. Ayrıca olay ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü bir suç oluşturuyorsa, daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır.

Faizin kaza tarihinden işleyeceğini duymuştum, değişti mi?

Kural 31 Temmuz 2026’da değişti. Artık tazminat faiz bakımından ikiye ayrılıyor: kazancın bilindiği döneme ilişkin kısma olay tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ilişkin kısma ise karar tarihinden kanuni faiz işletiliyor.

Yasal uyarı. Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık ya da vekâlet ilişkisi doğurmaz. İş kazası dosyalarında sonuç, kusur dağılımına, iş göremezlik oranına, SGK ödemelerinin niteliğine ve kazancın belgelenebilirliğine göre değişir. Faize ilişkin kural Temmuz 2026’da değişmiştir ve uygulaması henüz oturmamıştır. Süreler kaçırıldığında hak kaybı doğar; gecikmeden bir avukata danışılması gerekir.