Tazminat ve Sigorta Hukuku: Sorumluluk, Hesap, Süreler
Tazminat davalarında sonucu üç şey belirler: sorumluluğun kime ait olduğu, zararın nasıl hesaplandığı ve sürenin ne zaman dolduğu. Bu sayfa, haksız fiil sorumluluğunun temel kurallarını, trafik kazalarında sigortanın rolünü ve Temmuz 2026’da faiz ile mahsup konusunda değişen kuralı toplar.
- Kusur kuraldır, ispat zarar görendedir. Zarar gören hem zararını hem karşı tarafın kusurunu ispatla yükümlüdür (TBK m. 49, 50).
- Manevi tazminat zorunlu trafik sigortasının dışındadır. ZMSS teminatı maddi zararı karşılar; manevi tazminat işletene ve sürücüye karşı istenir (KTK m. 92/f).
- Dava öncesi sigortaya yazılı başvuru zorunludur. Sigortacı 15 gün içinde cevap vermezse ya da cevap talebi karşılamazsa dava veya Sigorta Tahkim Komisyonu yolu açılır (KTK m. 97).
- Süre iki yıl, her hâlde on yıldır; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı uygulanır (TBK m. 72, KTK m. 109).
- Faiz kuralı 2026’da değişti. Kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, bilinemediği döneme ilişkin tazminata karar tarihinden faiz işler (TBK m. 55, Ek fıkra: 16/7/2026-7589/18 md.).
01Sorumluluk nereden doğar
Haksız fiil sorumluluğunun dört unsuru vardır: hukuka aykırı bir fiil, kusur, zarar ve fiille zarar arasında uygun illiyet bağı. Dördünden biri eksikse tazminat talebi karşılanmaz.
Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır.
Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak, zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler.
İkinci fıkra pratikte önemlidir: zararın varlığı ispat edilmişse miktarın kuruşu kuruşuna kanıtlanamaması davayı düşürmez. Buna karşılık zararın hiç ispat edilememesi başka bir sonuçtur.
Kusur kuralının istisnaları vardır. Motorlu araç işletenin sorumluluğu (KTK m. 85), tapu sicilinin tutulmasından Devletin sorumluluğu (TMK m. 1007) ve adam çalıştıranın sorumluluğu gibi hâllerde sorumluluk kusura bağlı değildir; bu, ispat yükünü tümüyle değiştirir.
Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim, tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.
Zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsü, tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecek olur ve hakkaniyet de gerektirirse hâkim, tazminatı indirebilir.
Emniyet kemeri takmamak, alkollü sürücünün aracına binmek ya da kask kullanmamak gibi davranışlar zarar görenin kendi kusuru sayılır ve tazminattan indirim sebebidir. İndirim oranı dosyadaki kusur bilirkişi raporuna göre belirlenir.
02Hangi zararlar istenebilir
Kanun, ölüm ve bedensel zarar hâllerinde istenebilecek kalemleri ayrı ayrı sayar. Sayım örnek niteliğindedir; “özellikle” ifadesi listenin kapalı olmadığını gösterir.
Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır:
1. Cenaze giderleri. 2. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.
Bedensel zararlar özellikle şunlardır:
1. Tedavi giderleri. 2. Kazanç kaybı. 3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
Destekten yoksun kalma mirasçılığa bağlı bir hak değildir. Ölenden fiilen destek gören herkes — resmî nikâhlı olmayan eş, üvey çocuk, bakılan yakın — kendi adına bu tazminatı isteyebilir. Buna karşılık mirasçı olmak tek başına destek görmüş olmak anlamına gelmez.
Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir.
Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.
03Hesap, faiz ve mahsup — 2026 değişikliği
Tazminat hesabı, sorumluluk kadar belirleyicidir. Kanun hesabın nasıl yapılacağını değil, nelerin hesaba katılamayacağını söyler.
Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez. Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya azaltılamaz.
Bu fıkranın üç pratik sonucu vardır. Birincisi, rücu edilemeyen SGK ödemeleri tazminattan düşülemez. İkincisi, üçüncü kişilerin yardım amacıyla yaptığı ödemeler zararı azaltmaz. Üçüncüsü, hâkim hesabı bitirdikten sonra “çok yüksek oldu” diyerek hakkaniyet gerekçesiyle rakamı aşağı çekemez; indirim ancak kusur ve m. 52 üzerinden yapılır.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, bu kuralların idarenin sorumluluğundan doğan davalarda da uygulanacağını söyler. Yani idari yargıda açılan tam yargı davasında da hesap aynı ilkelere tabidir.
7589 sayılı Kanunla TBK m. 55’e iki fıkra eklendi. Uzun süredir tartışmalı olan iki noktayı kanun düzeyinde çözüyorlar.
Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar nedeniyle, zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına haksız fiil veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten; zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilinemediği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.
Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplara bağlı tazminatlar için ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir.
Birinci fıkra, tazminatın tamamına olay tarihinden faiz yürütme uygulamasına sınır getirir: geleceğe ilişkin, kazancın bilinemediği döneme düşen kısma faiz ancak karar tarihinden işler. İkinci fıkra ise sigortacının ya da sorumlunun dava öncesi yaptığı kısmi ödemenin nasıl düşüleceğini belirler — nominal olarak değil, ödeme tarihindeki değerine göre oransal olarak.
Bedensel zararın kapsamı, karar verme sırasında tam olarak belirlenemiyorsa hâkim, kararın kesinleşmesinden başlayarak iki yıl içinde, tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutabilir.
04Süreler
Tazminat dosyalarında en sık karşılaşılan hak kaybı, talebin haksız olmasından değil süresinde ileri sürülmemesinden doğar.
Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır.
Trafik kazalarında aynı süreler KTK m. 109’da tekrarlanır ve iki ek kural getirilir: ceza zamanaşımı maddi tazminat talepleri için de geçerlidir ve tazminat yükümlüsüne karşı kesilen zamanaşımı sigortacıya karşı da kesilmiş sayılır. Rücu talepleri ise ödemenin tamamlandığı ve rücu edilecek kişinin öğrenildiği günden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar.
| Talep | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Haksız fiil tazminatı | 2 yıl / 10 yıl | Öğrenme / fiil tarihi | TBK m. 72 |
| Trafik kazası (maddi) | 2 yıl / 10 yıl | Öğrenme / kaza günü | KTK m. 109 |
| Suç oluşturan fiil | Ceza zamanaşımı | Fiil tarihi | TBK m. 72, KTK m. 109/2 |
| Sigorta sözleşmesinden doğan istem | 2 yıl / her hâlde 6 yıl | Muacceliyet / riziko | TTK m. 1420 |
| Rücu | 2 yıl / 10 yıl | Ödemenin tamamlanması | TBK m. 73, KTK m. 109/4 |
05Trafik kazalarında sigorta
Motorlu araç işletenin sorumluluğu kusura bağlı değildir: işleten, aracın işletilmesinden doğan ölüm, yaralanma ve mal zararından sorumludur (KTK m. 85). Bu sorumluluğun karşılanması için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunludur (KTK m. 91).
Zorunlu sigortanın kapsamı sınırlıdır. Kanun neyin kapsam dışında olduğunu sayar; bunların en çok karşılaşılanı manevi tazminattır.
b) İşletenin; eşinin, usul ve füruunun, kendisine evlat edinme ilişkisi ile bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri talepler,
e) Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar,
f) Manevi tazminata ilişkin talepler.
g) Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri.
KTK m. 92’ye 2016’da eklenen (i) bendi, 17/7/2020 tarihli ve E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı kararla iptal edilmiştir.
KTK m. 90’a 2021’de eklenen cümle ve fıkra — zorunlu sigorta tazminatlarının genel şartlara tabi kılınmasına ilişkin düzenleme — 29/12/2022 tarihli ve E. 2021/82, K. 2022/167 sayılı kararla iptal edilmiştir.
Bu iki iptalin ortak sonucu şudur: zorunlu sigorta tazminatında, kanunda düzenlenmeyen hususlarda Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümleri uygulanır.
Tedavi giderleri ayrı bir rejime tabidir. Trafik kazası sebebiyle sunulan sağlık hizmeti bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır (KTK m. 98). Bu nedenle tedavi gideri kalemi çoğu dosyada sigortacıya karşı ayrıca istenmez.
06Sigortacının halefiyeti
Sigortacı ödeme yaptığında zarar görenin sorumluya karşı haklarını devralır. Bu, kaskosundan ödeme alan kişinin karşı taraftan bir kez daha aynı zararı isteyememesinin sebebidir.
(1) Sigortacı, sigorta tazminatını ödediğinde, hukuken sigortalının yerine geçer. Sigortalının, gerçekleşen zarardan dolayı sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel kadar, sigortacıya intikal eder. (…)
(2) Sigortalı, birinci fıkraya göre sigortacıya geçen haklarını ihlal edici şekilde davranırsa, sigortacıya karşı sorumlu olur. Sigortacı zararı kısmen tazmin etmişse, sigortalı kalan kısımdan dolayı sorumlulara karşı sahip olduğu başvurma hakkını korur.
Sigortacıyla imzalanan ibranamenin kapsamı dikkatle okunmalıdır. “Tüm hak ve alacaklarımdan feragat ediyorum” biçimindeki geniş ifadeler, hesaplanmamış zarar kalemleri bakımından sonradan uyuşmazlık doğurur. Kısmi ödeme alındığında ibranamenin de kısmi olduğunun belgede açıkça yazması gerekir.
07Hangi yol: başvuru, tahkim, dava
Zorunlu trafik sigortasında doğrudan dava açılamaz; önce sigortacıya yazılı başvuru yapılması gerekir.
Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.
Sigortacı, genel şartlarla belirlenen belgelerin kendisine ulaştığı tarihten itibaren sekiz iş günü içinde teminat sınırları içindeki miktarı ödemek zorundadır (KTK m. 99).
- Sigorta Tahkim Komisyonu. Zorunlu sigortalardan doğan uyuşmazlıklarda, sigorta kuruluşu tahkim sistemine üye olmasa bile hak sahipleri tahkim usulünden yararlanabilir (5684 s. K. m. 30/1).
- Başvuru şartı. Komisyona gidebilmek için kuruluşa başvurulmuş ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmiş olması gerekir; kuruluşun onbeş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de yeterlidir (m. 30/13).
- Mahkemeye giden uyuşmazlık Komisyona gelmez. Mahkemeye intikal etmiş uyuşmazlıkla ilgili olarak Komisyona başvurulamaz (m. 30/14).
- Kararın kesinliği miktara bağlıdır. Belirli tutarın altındaki hakem kararları kesindir; üzerindekilere Komisyon nezdinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir, daha yüksek tutarlarda temyiz yolu açıktır (m. 30/12). Kanundaki parasal sınırlar zaman içinde değiştiğinden başvuru anında güncel tutar teyit edilmelidir.
- 01
Kayıt ve delil
Kaza tespit tutanağı, kamera kaydı, tanık bilgileri, hastane evrakı. Kusur tartışması çoğu zaman bu belgelerle kazanılır ya da kaybedilir.
- 02
Sigortaya yazılı başvuru
Genel şartlardaki belgelerle birlikte. Başvuru tarihi belgelenmelidir: 15 günlük süre bu tarihten işler.
- 03
Cevap ya da sessizlik
Teklif gelirse hesabın nasıl yapıldığı incelenir. Cevap gelmezse veya yetersizse tahkim ya da dava yolu açılır.
- 04
Tahkim veya dava
Tahkim daha hızlıdır ve evrak üzerinden yürür. Manevi tazminat ile teminat sınırını aşan kısım işletene ve sürücüye karşı ayrıca istenir.
Süre: Başvuru ve yazışmalar sürerken zamanaşımı işlemeye devam eder. İki yıllık süre, cevap beklenirken dolabilir.
08Sık sorulan sorular
Kusurum varsa tazminat alamaz mıyım?
Alırsınız, ancak indirim yapılır. Zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkili olması hâkime tazminatı indirme yetkisi verir (TBK m. 52). Zorunlu trafik sigortasında ise hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen kısım zaten teminat dışıdır (KTK m. 92/g).
Manevi tazminatı sigortadan isteyebilir miyim?
Zorunlu mali sorumluluk sigortasından isteyemezsiniz; manevi tazminat talepleri açıkça teminat dışıdır (KTK m. 92/f). Manevi tazminat işletene ve sürücüye karşı istenir. İhtiyari mali sorumluluk sigortasında kapsam poliçeye göre değişir.
SGK’dan aldığım ödeme tazminattan düşülür mü?
Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler zararın belirlenmesinde gözetilemez ve tazminattan indirilemez (TBK m. 55/1). Rücu edilebilen kısım bakımından ise sonuç farklıdır; bu ayrım dosyaya göre değerlendirilir.
Sigortacı bir miktar ödedi, davadan vazgeçmiş mi sayılırım?
Hayır. Sigortacı zararı kısmen tazmin etmişse, kalan kısım için sorumlulara başvurma hakkı korunur (TTK m. 1472/2). Ancak imzalanan ibranamenin kapsamı belirleyicidir; geniş ibare kullanılmışsa uyuşmazlık çıkar.
Faiz ne zamandan işler?
16/7/2026 tarihli değişiklikten sonra ikili bir ayrım vardır: kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ilişkin tazminata karar tarihinden kanuni faiz işler (TBK m. 55, Ek fıkra: 7589/18 md.).
Ceza davası açıldı, tazminat için beklemeli miyim?
Beklemek zorunlu değildir. Hukuk hâkimi, ceza hâkiminin beraat kararıyla, kusur değerlendirmesiyle ve zararın belirlenmesine ilişkin kararıyla bağlı değildir (TBK m. 74). Buna karşılık fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı tazminat talebi için de geçerlidir; bu, süreyi uzatan bir sonuçtur.
Aracımın değer kaybını kimden isterim?
Değer kaybı maddi zarardır ve zorunlu trafik sigortası kapsamındadır; karşı tarafın sigortacısına başvurulur. Başvuru, hesap yöntemi ve itiraz süreleri için ayrı sayfaya bakınız.
Tam kusurlu sürücünün yakınları destekten yoksun kalma tazminatı alabilir mi?
Bu, destekten yoksun kalma tazminatının kendine özgü niteliğinden doğan ayrı bir tartışmadır; talep, ölenin değil yakınların kendi şahsi hakkıdır. Ayrıntı için ilgili sayfaya bakınız.
Dayanaklar. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 72, 73, 74, 75 (mevzuat.gov.tr, güncel metin; m. 55’e eklenen fıkralar: 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanun m. 18). 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, 90, 91, 92, 97, 98, 99, 109. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1420, 1472. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30. Anayasa Mahkemesi, 17/7/2020, E. 2019/40, K. 2020/40; Anayasa Mahkemesi, 29/12/2022, E. 2021/82, K. 2022/167 (iptal kayıtları, KTK m. 90 ve m. 92’nin mevzuat.gov.tr’deki güncel metnine düşülen dipnotlardan).
Yasal uyarı. Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık ya da vekâlet ilişkisi doğurmaz. Her dosyanın sonucu kendi vakıalarına, tarihlerine, kusur durumuna ve delillerine göre değişir. Sayfada anılan kanun maddeleri ve Anayasa Mahkemesi iptal kayıtları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metinlerden doğrulanmıştır.