Sipariş ettiğiniz ürün gelmediğinde, aldığınız araçta sonradan boya çıktığında ya da kartınızdan çekim yapılıp mal teslim edilmediğinde hangi haklara sahipsiniz? Ayıplı mal, cayma hakkı ve bankanın iade yükümlülüğü.
Satıcı, sattığı malın ayıplarını bilmese bile hepsinden sorumludur (TBK m. 219). İkinci el araçta sonradan çıkan boya bunun tipik örneğidir.
İnternetten alışverişte teslim süresi her hâlde otuz günü geçemez; ayrıca sebep göstermeden on dört gün içinde cayma hakkınız vardır.
Kredi kartıyla alınan mal teslim edilmemişse, Yargıtay kararına göre kartı veren banka ödenen bedeli iade etmekle yükümlüdür.
§ 1Ayıplı mal nedir?
Ayıplı mal, tüketiciye teslim edildiği anda taraflarca kararlaştırılan örnek ya da modele uygun olmayan; objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklamlarında yer alan özelliklerden birini taşımayan mal da ayıplıdır.
Ayıp açık olabilir; teslimde gözle görülür. Ya da gizli olabilir; sonradan ortaya çıkar. İkinci el araç alımlarında sonradan tespit edilen boya, değişen parça veya kilometre farkı gizli ayıbın en sık görülen örnekleridir.
§ 2Satıcının sorumluluğu: bilmemek mazeret değil
“Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebiyle sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur.”
“Satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur.”
Bu hüküm, satıcının en sık kullandığı savunmayı doğrudan geçersiz kılar: “Ben de bilmiyordum.” Satıcının iyiniyeti sorumluluğu ortadan kaldırmaz; yalnızca ayıbı hileyle gizlemiş olup olmadığı, sürelerin işleyişi bakımından önem taşır.
Aracın ikinci el olması satıcıyı sorumluluktan kurtarmaz. Alıcının olağan bir muayeneyle fark edemeyeceği boya, değişen parça veya çerçeve hasarı gizli ayıptır. Satıcının esnaf veya galerici olması hâlinde ayrıca tüketici mevzuatı devreye girer.
§ 3Tüketicinin seçimlik hakları
Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici, aşağıdaki dört haktan dilediğini seçebilir. Satıcı bu seçime uymak zorundadır; “önce onaralım” dayatması yapamaz.
| Hak | Sonuç | Not |
|---|---|---|
| Sözleşmeden dönme | Ödenen bedelin iadesi, malın geri verilmesi | Ayıp önemsizse satıcı direnebilir |
| Bedel indirimi | Ayıp oranında indirim | Malı elde tutmak isteyenler için |
| Ücretsiz onarım | Masrafı satıcıya ait tamir | Azami onarım süresi aşılırsa diğer haklara dönülür |
| Ayıpsız misliyle değişim | Yenisiyle değiştirme | Orantısız güçlük doğuruyorsa istenemez |
Bu haklar satıcıya, üreticiye ve ithalatçıya karşı müteselsilen ileri sürülebilir. Yani doğrudan satıcıya ulaşamayan tüketici ithalatçıya başvurabilir.
§ 4Süreler
- İki yıl. Ayıplı maldan sorumluluk, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren kural olarak iki yıllık zamanaşımına tabidir.
- Beş yıl. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır.
- Süresiz. Ayıp, satıcının ağır kusuru veya hilesiyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. İkinci el araç uyuşmazlıklarında bu istisna sıkça gündeme gelir: kilometrenin düşürülmesi ya da hasar kaydının gizlenmesi hile sayılabilir.
Ayıbı fark ettiğinizde makul sürede satıcıya bildirin ve bildirimi ispatlanabilir biçimde yapın: noter ihtarnamesi, e-posta veya kayıtlı destek talebi. Bildirimin yapıldığı tarih, sonraki tartışmada belirleyici olur.
§ 5İnternetten alışveriş: cayma hakkı ve teslim süresi
Mesafeli sözleşmelerde tüketici, hiçbir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden on dört gün içinde sözleşmeden cayabilir. Süre, malın teslim alındığı günden başlar. Satıcı ön bilgilendirmeyi usulüne uygun yapmamışsa cayma süresi uzar.
Teslim bakımından ise net bir üst sınır vardır: satıcı taahhüt ettiği sürede, her hâlde siparişin ulaşmasından itibaren otuz günü geçmemek üzere edimini yerine getirmek zorundadır. Bu süre aşılırsa tüketici sözleşmeyi feshedebilir ve ödediğini geri ister.
Cayma hakkının istisnaları vardır: kişiye özel hazırlanan ürünler, çabuk bozulabilen mallar, ambalajı açılmış hijyenik ürünler, dijital içerik ve tarihi belirli etkinlik biletleri gibi.
§ 6Kredi kartıyla ödendi ama mal gelmedi
Daire, kredi kartıyla satın alınan malın teslim edilmemesi hâlinde kartı veren bankanın ödenen bedeli iade etmesi gerektiğine hükmetmiştir. Karar özellikle internet üzerinden yapılan alışverişlerde önem taşır: çekim gerçekleşmiş ancak ürün teslim edilmemişse tüketici yalnızca satıcıyla muhatap bırakılmaz.
Uygulamada izlenecek yol şudur: önce satıcıya yazılı başvurup teslim talep edin; sonuç alınamazsa bankaya harcama itirazında bulunun. İtirazı yazılı yapın ve belgeleyin. Banka reddederse tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yolu açıktır.
§ 7Dolandırıcılıktan korunma
Emniyet birimlerinin uyarılarında öne çıkan kalıplar, uygulamada karşılaşılan dosyalarla örtüşüyor:
- Piyasa değerinin çok altındaki fiyatlar. İki bin liralık telefonun üç yüz liraya satılması ürün değil, kart bilgisi toplama girişimidir.
- Tanınmış markaların adında harf değişikliği yapılan siteler.
- Sipariş edilen ürün yerine alakasız ve değersiz bir ürün gönderilmesi. Bu, kargo teslim kaydı oluşturarak itirazı zorlaştırmayı amaçlar.
- Kimlik ve kart bilgisinin “doğrulama” bahanesiyle istenmesi.
Korunmanın pratik yolu basittir: satıcının unvanını, adresini ve vergi bilgilerini kontrol edin; kapıda ödeme yerine izlenebilir ödeme yöntemi kullanın; kargo paketini teslim sırasında açıp kontrol edin ve uygunsuzluk varsa tutanak tutturun. Açılmamış paketin sonradan ispatı çok daha zordur.
§ 8Nereye başvurulur?
Uyuşmazlığın parasal değerine göre tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurulur. Belirli tutarın altındaki uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvuru zorunludur ve karar bağlayıcıdır. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden başvuru öncesinde güncel tutar kontrol edilmelidir.
Tüketici mahkemelerinde açılan davalar harçtan muaftır. Hakem heyeti başvurusu da ücretsizdir.
§ 9Sık sorulan sorular
İkinci el araçta sonradan boya çıktı, satıcı sorumlu mu?
Evet. TBK m. 219 uyarınca satıcı, ayıpları bilmese bile onlardan sorumludur. Aracın ikinci el olması bu sorumluluğu kaldırmaz. Boyanın olağan bir muayeneyle fark edilemeyecek nitelikte olması hâlinde gizli ayıptan söz edilir.
Ürün 30 günde gelmedi, ne yapabilirim?
Mesafeli sözleşmelerde teslim süresi her hâlde otuz günü geçemez. Bu süre aşılırsa sözleşmeyi feshedip ödediğiniz bedelin iadesini isteyebilirsiniz. Feshi yazılı olarak bildirin ve belgeleyin.
Kartımdan çekildi ama ürün gelmedi, bankaya gidebilir miyim?
Evet. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi kararına göre kredi kartıyla alınan mal teslim edilmezse kartı veren banka ödenen bedeli iade etmelidir. Önce satıcıya başvurun, sonra bankaya yazılı harcama itirazı yapın.
Cayma hakkımı kullanınca kargo ücretini kim öder?
Satıcının ön bilgilendirmede iade masrafını tüketiciye yüklediğini belirtmemesi hâlinde masraf satıcıya aittir. Ayrıca satıcı, iade için belirli bir taşıyıcı bildirmişse o taşıyıcı üzerinden yapılan iadede tüketiciye ek masraf çıkarılamaz.
Ayıp iki yıl sonra ortaya çıktı, hakkım düştü mü?
Kural olarak süre iki yıldır. Ancak ayıp satıcının ağır kusuru veya hilesiyle gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz. Kilometre düşürme veya hasar kaydını saklama gibi durumlarda bu istisna gündeme gelir.
Hakem heyeti kararı beni bağlar mı?
Belirli parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda hakem heyeti kararı bağlayıcıdır. Karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.
Bankanın sorumluluğu: kart ve havale · Kişisel verilerin korunması
Yasal uyarı. Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık ya da vekâlet ilişkisi doğurmaz. Tüketici uyuşmazlıkları somut olayın koşullarına göre değişir. Mevzuat, parasal sınırlar ve içtihat değişebileceğinden, işlem yapmadan önce güncel metinlerin kontrol edilmesi ve bir avukata danışılması gerekir.